Rijke geschiedenis, magistraal decor

Borgerwijk was voordien Borgerstein, gevestigd in het vroegere Sint-Jozefseminarie. De monumentale kracht van het instituut blijft behouden in de huidige herbestemming van de plek. Want de site van Borgerstein heeft een grote erfgoedwaarde. Een gesprek met erfgoedraadslid en doctor in de kunstwetenschappen van de Universiteit Gent, Mario Baeck.

Borgerwijk - Supermoon

TERUG NAAR DE KERN

Bij het begin van dit traject bracht Origin Architecture & Engineering de waarde van het erfgoed in kaart, waarna Kapittel een participatief traject opzette in samenwerking met de stakeholders. Op deze manier namen ook de erfgoedraad en Mario Baeck actief deel aan de overlegmomenten rond de erfgoedwaarde van de site, de kracht van de verschillende elementen, de ziel van de plek en de mogelijke manieren om Borgerstein te herbestemmen met respect voor de ziel van die plek.

 

“We brachten, samen met experts, de rijkdom uit het verleden nauwkeurig in kaart zodat de bewoners de connectie met deze historische plek kunnen blijven beleven”, verduidelijkt Kristof Lataire van Kapittel, specialist in de herbestemming van (religieus) erfgoed en gemeenschapsontwikkeling.

 

“Het begon allemaal in de jaren 1930 toen kardinaal Van Roey de opdracht gaf om een van de grootste seminariegebouwen van België te bouwen”, legt Baeck uit, die zich inzet voor het behoud van de erfgoedwaarde van Borgerstein. “De Mechelse architect Simon Van Craen wist hier wel raad mee en koos voor een ontwerp in art-decostijl met neoromaanse stijlelementen.”

Borgerstein - Supermoon

HISTORISCH KARAKTER

“Deze site is niet enkel een plek van lokaal belang, maar heeft een enorme erfgoedwaarde voor heel België”, gaat Mario verder. “We hebben het dan niet enkel over de grote elementen zoals de kapel, de aula’s, de gevels, de binnentuinen… Maar ook kleinere details zoals de glasramen of de abstracte kruisweg zijn bijzonder waardevol en hebben ieder hun eigen verhaal”, benadrukt Baeck. “Zo werd een van de vele uitzonderlijke tegelvloeren zelfs geschonken door het Vaticaan.” Toen het het seminarie in 1936 zijn deuren opende, keek heel België naar dit toonaangevend instituut. “De initiële opdracht, namelijk priesters opleiden in filosofie en theologie, is duidelijk zichtbaar in het grondplan, met zijn twee binnenkoeren. We streven ernaar deze in de toekomst voor een deel te behouden of via aanplanting te reconstrueren.”

Mario Baeck - Borgerwijk

GEMEENSCHAPSNUT

Het seminarie bood tijdens de Tweede Wereldoorlog schuilplaatsen aan de lokale gemeenschap tijdens de luchtaanvallen. Ook werd de kunst uit de buurt er veilig opgeborgen. Vanaf 1955 meldden zich opmerkelijk minder kandidaat-priesters in de Vlaamse seminaries waardoor eind jaren ’60 de toekomst van het Sint-Jozefseminarie onder druk kwam te staan. Alle opleidingen werden stopgezet en in 1970 stond het hele domein te koop.

Borgerstein Supermoon
Een nieuw hart voor de wijk, vol van uniek erfgoed.

MARIO BAECK

Erfgoedraad – Doctor in de kunstwetenschappen
van de Universiteit Gent

Borgerstein - Supermoon

BORGERSTEIN VZW

Hier kwam vzw Borgerstein om de hoek kijken. Ze kocht het domein in 1974 en bouwde het uit tot een van de grootste zorgvoorzieningen van het land. In de voorbouw van Borgerstein vestigde zich er een rust-en verzorgingstehuis. Later kwam hier ook het maatwerkbedrijf bij. In 2009 werd STUDIO BORGERSTEIN opgericht. Een kunstatelier voor mensen met een beperking.

Borgerwijk - Supermoon

ERFGOED, ZORG EN ONTMOETING

Rond 2013 maakte vzw Borgerstein de keuze om zijn zorgactiviteiten te verhuizen. In 2018 startte ze met de bouw van een voorziening wat verder op het domein. Later dat jaar werd ook de opdracht uitgeschreven om de oorspronkelijke gebouwen te herbestemmen in functie van zorg, nieuwe woonvormen, publieke dienstverlening en zoveel meer. Erfgoedspecialisten waken daarbij over het behoud van originele elementen en drukken de architecten op het hart deze zoveel mogelijk te integreren in het huidige ontwerp.

Door het samenvloeien van de historische elementen met het nieuwe ontwerp krijgen we een synergie tussen verleden en heden. Meer zelfs, we gaan het verleden een plaats geven in het heden.

MARIO BAECK

Erfgoedraad – Doctor in de kunstwetenschappen
van de Universiteit Gent

En zo staan we aan het begin van een nieuw tijdperk. “Borgerstein was altijd een verborgen erfgoedparel omdat de site gedurende vele decennia relatief gesloten was voor mensen van buitenaf. Nu het domein in de toekomst meer opengesteld wordt, zal iedereen van zijn unieke troeven kunnen genieten”, besluit Baeck.

Nog tijd?
Lees verder

Gebouw Borgerstein - Supermoon

De ziel van de plek, vervat in de stenen.

De gebouwen op de Borgerstein-site weerspiegelen de identiteit van deze plek. Ine Vanherck, projectontwikkelaar bij Vanhout Projects, vertelt wat daar zo uitzonderlijk aan is.

zorg borgerwijk - Supermoon

Een plek voor zorg.

Borgerstein vzw zet zich in voor mensen met een beperking. Zo’n 236 van hen wonen in de gebouwen in Sint-Katelijne-Waver. In hun maatwerkbedrijf ‘WEBO’ biedt Borgerstein werk aan meer dan 180 mensen. Daarnaast beheert de organisatie twee woonzorgcentra voor ouderen waarvan er eentje ligt op het Borgerstein-domein en woongelegenheid biedt aan 60 ouderen. In het tweede woonzorgcentrum Huize Sinte-Angela in Onze-Lieve-Vrouw-Waver wonen 65 ouderen.

Deel jouw ideeën of wensen voor Borgerwijk vóór 7 januari via onderstaand formulier. Blijf je graag op de hoogte of heb je een specifieke vraag? Aarzel niet om ons te contacteren.

PROJECTPARTNERS

ONTWIKKELAARS:

CORES Development | Vanhout Projects

 

*Consortium Bergesteyn: Ontwikkelaars: Vanhout Projects, CORES Development – Aannemer: Vanhout – Masterplanner/Architecten: Stéphane Beel Architects en Archipelago|ar-te – Landschapsarchitect: Ontwerpbureau Pauwels – Studiebureaus: Mouton, Boydens, Daidalos-Peutz – Erfgoedspecialist: Origin